मनोचिकित्सकसँग पहिलो भेट र त्यसपछि के हुन्छ
मनोचिकित्सकसँगको session मा के हुन्छ?
मनोचिकित्सक (psychiatrist) कहाँ जानु ठूलो कदम जस्तो लाग्न सक्छ, खासगरी के हुन्छ भन्ने थाहा नहुँदा। पहिलो session देखि अन्तिम session सम्मको पूरा यात्रा यहाँ छ।
पहिलो भेटका लागि कसरी तयारी गर्ने?
- Clinic मा आउँदा: कुलेश्वर, काठमाडौंको clinic मा केही मिनेट अगाडि आउनुहोस्।
- Online मा: हामी video call मा भेट्छौं। कसैले नसुन्ने शान्त, private ठाउँ रोज्नुहोस्। सकिन्छ भने headphones लगाउनुहोस्।
- पुराना prescription, औषधिका नाम र reports छन् भने लिएर आउनुहोस्।
- परिवारका सदस्य वा साथीलाई ल्याउन सक्नुहुन्छ। उहाँ session को कति भागमा बस्ने भन्ने तपाईं आफैं निर्णय गर्नुहुन्छ।
- के भन्ने भनेर पहिले नै तयारी गर्नु पर्दैन। धेरै जना कहाँबाट सुरु गर्ने थाहा नपाई आउनुहुन्छ, त्यो ठिकै हो।
Session कति लामो हुन्छ?
धेरैजसो session १ घण्टाको हुन्छ। कहिलेकाहीँ १.५ वा २ घण्टा, वा त्योभन्दा लामो पनि हुन सक्छ। लामो session मा कुनै महत्त्वपूर्ण कुरा बीचमै नछोडी पूरा गर्ने समय मिल्छ, र कहिलेकाहीँ एउटै लामो session मा धेरै फरक आउँछ। Session कति लामो हुने भनेर सुरु गर्नुअघि नै हामी सँगै तय गर्छौं।
हरेक पटक छोटो mood check
हरेक session अघि तपाईं २ मिनेटको एउटा form भर्नुहुन्छ। यसले अहिले तपाईं कति उदास, चिन्तित (anxious), रिसाएको वा निराश महसुस गर्दै हुनुहुन्छ, र नजिकका सम्बन्धमा कति खुसी हुनुहुन्छ भनेर सोध्छ। आफ्नो जीवन अन्त्य गर्ने विचार आउँछ कि आउँदैन भनेर पनि सोध्छ। यो प्रश्न हामी सबैलाई सोध्छौं, र यसको इमानदार जवाफ दिँदा केही डर छैन।
Session सकिएपछि फेरि भर्नुहुन्छ, ताकि के फरक आयो भनेर हामी दुवैले देख्न सकौं। Session कस्तो भयो भनेर पनि तपाईं score दिनुहुन्छ: मैले राम्ररी सुनें कि सुनिनँ, तपाईंलाई बुझें कि बुझिनँ, यसले मद्दत गर्यो कि गरेन। कम score ले मलाई सबैभन्दा धेरै सिकाउँछ। 2018 को feedback सम्बन्धी review अनुसार, हरेक session मा यसरी progress जाँच्दा therapy झन् राम्रो हुन्छ।
मनोचिकित्सकसँग पहिलो भेटमा के हुन्छ?
पहिलो session मा लक्षण मात्र होइन, तपाईंलाई एक व्यक्तिको रूपमा चिन्ने कोसिस हुन्छ। म यी कुराहरू सोध्छु:
- तपाईं किन आउनुभयो, र यो कहिलेदेखि सुरु भयो
- यसले तपाईंको निद्रा, खाना, काम, पढाइ र सम्बन्धमा कस्तो असर गरेको छ
- पहिले पनि यस्तो भएको थियो कि, र के उपचार गर्नुभयो
- शारीरिक स्वास्थ्य र खाइरहेको औषधि
- परिवार, बाल्यकाल, स्कुल, काम र विवाह
- रक्सी, चुरोट वा अरू लागुपदार्थ
- तपाईंका बलिया पक्ष, र अहिलेसम्म कुन कुराले साथ दियो
मद्दत गर्नुअघि, यो सबै तपाईंलाई कस्तो भइरहेको छ भनेर म बुझ्न चाहन्छु।
आफ्नै गतिमा जानुहोस्। “यो कुरा म अहिले भन्न तयार छैन” भन्न सक्नुहुन्छ। यहाँ रुनु सामान्य हो। यो session मा मेरो मुख्य काम तपाईंको कुरा सुन्नु र बुझ्नु हो। 2018 को एउटा review र Dr. David Burns को पहिलेको अध्ययन दुवैले, आफूलाई साँच्चै बुझिएको महसुस हुनु र निको हुनु एकअर्कासँग धेरै जोडिएको पाए।
Session को अन्त्यतिर, के भइरहेको हुन सक्छ भनेर म सजिलो भाषामा बताउँछु, र हामी सँगै plan बनाउँछौं: therapy, औषधि, वा दुवै। तपाईंले जे पनि सोध्ने समय पाउनुहुन्छ।
त्यसपछिका session मा के हुन्छ?
हरेक session एउटै ढाँचामा चल्छ। तलको छोटो animation हेर्नुहोस्, वा त्यसमुनिका steps पढ्नुहोस्।
नजिक पुगेपछि आफैं चल्छ। रोक्न थिच्नुहोस्।
-
Mood check, अनि सुन्ने
हामी तपाईंको score सँगै हेर्छौं। त्यसपछि पछिल्लो भेटदेखि सबैभन्दा गाह्रो के भयो भनेर तपाईं भन्नुहुन्छ। म हतारमा समाधान दिँदिनँ। अघि बढ्नुअघि मैले ठिक बुझें कि बुझिनँ भनेर जाँच्छु।
-
केमा काम गर्ने, तपाईं रोज्नुहुन्छ
आज यसमा मद्दत चाहनुहुन्छ कि, र ठ्याक्कै केमा, भनेर म सोध्छु। एउटा खास क्षण लिएर आउँदा सजिलो हुन्छ, जस्तै “मंगलबार बेलुका, श्रीमानले reply नगर्दा।”
-
भावनाको अर्को पाटो
तपाईंका दुखद भावनाले तपाईंबारे कुनै राम्रो कुरा देखाउँछन् कि भनेर म सोध्न सक्छु। धेरैलाई यो सुनेर अचम्म लाग्छ। चिन्ताले तपाईं अरूलाई कति माया गर्नुहुन्छ भन्ने देखाउन सक्छ। Guilt (अपराधबोध) ले तपाईंका मूल्यहरू देखाउन सक्छ। अनि हरेक भावना कति घटोस् भन्ने तपाईं आफैं तय गर्नुहुन्छ। शून्यमै पुर्याउनुपर्छ भन्ने छैन। कति परिवर्तन गर्ने भन्ने तपाईंकै हातमा हुन्छ।
-
एउटा क्षणमा काम
दुःख दिने विचारहरू र तिनलाई कति पत्याउनुहुन्छ भनेर हामी लेख्छौं, अनि तिनलाई जाँच्छौं। यो साँचो हो? साथीलाई पनि यसै भन्नुहुन्थ्यो? कहिलेकाहीँ म तपाईंका नकारात्मक विचारको भूमिका खेल्छु र तपाईं जवाफ दिनुहुन्छ (role play)। डरका लागि, सानो सानो कदम चालेर सामना गर्ने plan बनाउँछौं। लक्ष्य positive thinking होइन। साँचो र तपाईंले साँच्चै पत्याउने विचार हो।
-
फेरि mood check र तपाईंको feedback
तपाईं फेरि mood check भर्नुहुन्छ र session लाई score दिनुहुन्छ। केही कुराले मद्दत गरेन भने, यहीँ भन्न सक्नुहुन्छ।
Online session
Online session पनि यिनै steps मा चल्छ। म mood log screen मा share गर्छु, र तपाईं जहाँ भए पनि हामी सँगै भर्छौं। Video र आमनेसामनेको therapy तुलना गर्ने 2021 को review ले दुवैमा उस्तै नतिजा पायो।
Session को बीचमा के गर्ने?
म केही अभ्यास (homework) दिन्छु, प्रायः दिनको १५ देखि २० मिनेट। धेरैजसो यो mood log हुन्छ, अर्थात् दुःख दिने क्षणलाई आफैं केलाउने worksheet। यसको private online access म दिन्छु।
Session को बीचमा अभ्यास गर्नेहरू बढी निको हुन्छन्। यो Dr. Burns को सुरुको अध्ययन मा देखियो, र धेरै अध्ययन मिलाएर हेरेको 2016 को review ले पनि पुष्टि गर्यो। कुनै हप्ता गर्न सक्नुभएन भने ठिकै छ। के ले रोक्यो भनेर, कसैलाई दोष नदिई, हामी कुरा गर्छौं।
Progress प्रायः कस्तो देखिन्छ
Progress सिधा रेखामा हुँदैन। कुनै हप्ता अरूभन्दा राम्रो हुन्छ। कसैमा एक session देखि अर्को session सम्ममै ठूलो फरक आउँछ, जसलाई research मा sudden gain भनिन्छ। कोही बिस्तारै निको हुन्छन्। हरेक session मा mood जाँच्ने भएकाले, साँच्चै के भइरहेको छ भनेर हामी दुवैले देख्छौं, र केही काम गरिरहेको छैन भने plan बदल्छौं।
डर वा दुखद सम्झनाको सामना गर्दा केही समय झन् नराम्रो महसुस हुन सक्छ, त्यसपछि सन्चो हुन्छ। यस्तो भयो भने मलाई भन्नुहोस्।
Therapy कसरी सकिन्छ?
तपाईंको score कम भएर त्यस्तै रहिरहेपछि, हामी सँगै अन्त्यको plan बनाउँछौं। हामी:
- कुन कुराले सबैभन्दा बढी मद्दत गर्यो भनेर फर्केर हेर्छौं
- तपाईंका सुरुका चेतावनी संकेत (warning signs) लेख्छौं
- नराम्रा दिन फेरि आउँदा आफूलाई के भन्ने भनेर अभ्यास गर्छौं, किनकि ती आउँछन्
- अवस्था बिग्रिए के गर्ने भनेर plan बनाउँछौं, booster session सहित
2005 को एउटा अध्ययन अनुसार CBT को फाइदा therapy सकिएपछि पनि टिकिरहन्छ।
तपाईंको गोपनीयता (privacy)
तपाईंले भनेका कुरा हामी दुईबीच मात्र रहन्छन्। अपवाद धेरै कम हुन्छन्: तपाईं वा अरू कसैको ज्यानमा गम्भीर खतरा भएमा, वा कानुनले माग्दा। त्यस्तो भएमा, सकेसम्म पहिले तपाईंसँग कुरा गर्छु। परिवार सँगै हुँदा, के share गर्ने भन्ने तपाईं निर्णय गर्नुहुन्छ।
पहिलो भेटअघि धेरैले सोध्ने प्रश्नहरू
पहिलो भेटमै औषधि दिनुहुन्छ?
सधैं होइन। औषधिले साँच्चै मद्दत गर्छ भने मात्र, र त्यसबारे राम्ररी कुरा गरेपछि मात्र सुझाव दिन्छु। धेरैजना therapy मात्रबाट सुरु गर्नुहुन्छ। औषधि चाहिने भयो भने किन, के आशा गर्ने र कति समयसम्म भनेर बुझाउँछु, अनि निर्णय तपाईंको हुन्छ।
पहिलो भेटमा के भन्ने?
आफूलाई के ले सताइरहेको छ, आफ्नै शब्दमा भन्नुहोस्। सुरु गर्ने कुनै सही तरिका छैन। आउनुअघि तीन कुरा टिप्न सक्नुहुन्छ: के फरक आयो, कहिलेदेखि, र यसले निद्रा, काम वा सम्बन्धमा कस्तो असर गरेको छ। खाइरहेको औषधि पनि लेख्नुहोस्। तपाईंले भनेको कुनै कुराले मलाई अचम्म पार्दैन, र म प्रश्न सोधेर सजिलो बनाउँछु।
पहिलो भेटअघि डर लाग्नु सामान्य हो?
एकदमै सामान्य हो। धेरैलाई डर लाग्छ, कतिपयले त appointment cancel गर्नै लागेको हुन्छ। सुरुमै “मलाई डर लागिरहेको छ” भन्न सक्नुहुन्छ। पहिलो केही मिनेट सहज हुनका लागि मात्र हो।
मलाई कति session चाहिन्छ?
समस्या र व्यक्ति अनुसार फरक हुन्छ। धेरैलाई केही session मै फरक महसुस हुन्छ, कसैलाई बढी समय लाग्छ। 2020 को review ले पनि यस्तै पायो। हामी तपाईंको score सँगै हेरेर तय गर्छौं।
Online र आमनेसामने उत्तिकै राम्रो हुन्छ?
Video र आमनेसामनेको therapy तुलना गर्ने अध्ययनहरूले उस्तै नतिजा पाएका छन्। विदेशमा बस्ने धेरैलाई online नै सजिलो लाग्छ।
मलाई औषधि पनि चाहिन्छ?
कहिलेकाहीँ चाहिन्छ। Depression र केही anxiety का समस्यामा, 2014 को review अनुसार औषधि मात्रभन्दा therapy र औषधि सँगै गर्दा प्रायः राम्रो हुन्छ। Psychiatrist भएकाले म दुवैमा सल्लाह दिन सक्छु, र हामी सँगै निर्णय गर्छौं। हरेक औषधिबारे राम्ररी बुझाइन्छ।
यो नेपालीहरूका लागि काम गर्छ?
गर्छ। 2016 को review अनुसार therapy सबै संस्कृतिमा काम गर्छ, र तपाईंको भाषा, विश्वास र परिवार अनुसार मिलाउँदा झन् राम्रो काम गर्छ। Session नेपाली, English वा हिन्दीमा हुन सक्छ, र तपाईंको परिवार र आस्थाबारे कुरा गर्न स्वागत छ।
के भन्ने थाहा भएन भने?
यस्तो धेरैलाई हुन्छ। म प्रश्न सोधेर सजिलो बनाउँछु। केही बेर चुप लाग्नु पनि ठिक हो।
परिवार आउन मिल्छ?
मिल्छ, तपाईं चाहनुहुन्छ भने session को केही भागमा। उहाँहरूले के सुन्ने भन्ने तपाईं निर्णय गर्नुहुन्छ।
किशोर किशोरी (teenagers) का लागि के हुन्छ?
म १३ वर्ष माथिका युवाहरूलाई हेर्छु। पहिलो session को केही भागमा प्रायः अभिभावक पनि बस्नुहुन्छ। बाँकी कुरा private रहन्छ, माथि भनिएका सुरक्षाका अपवादसहित।
तपाईंसँग सहज भएन भने?
कृपया मलाई भन्नुहोस्, feedback form मा वा सिधै। म नराम्रो मान्दिनँ, बरु यसले मद्दत गर्छ। हामी मिलेनौं भने, तपाईंलाई मिल्ने अर्को व्यक्ति खोज्न म मद्दत गर्छु।
Booking र payment कसरी गर्ने?
WhatsApp (+977 9851347591) मा message गर्नुहोस् वा booking form भर्नुहोस्। तपाईंलाई मिल्ने समय मिलाइन्छ, विदेशमा हुनुहुन्छ भने तपाईंकै time zone अनुसार, र book गर्दा fee बताइन्छ। Payment card बाट Khalti को secure link मार्फत, bank transfer (SWIFT) बाट, वा नेपालमा परिवारले Fonepay, eSewa वा Khalti बाट गर्न सक्नुहुन्छ। Booking पक्का गर्न session अघि नै payment गर्नुहोस्। थप जानकारी Online परामर्श page मा छ।
Session cancel गर्नुपरे?
कम्तीमा २४ घण्टा अगाडि WhatsApp वा फोनबाट जानकारी दिनुहोस्।
भ्रम (myths) र सत्य
Card हरू छेउतिर सार्नुहोस्, र उल्टाउन card मा थिच्नुहोस्।
भ्रम“मनोचिकित्सककहाँ जानु भनेको म पागल हुँ भन्ने हो।”
सत्य हेर्न थिच्नुहोस्मान्छेहरू तनाव, निद्राको समस्या, चिन्ता, उदासी र सम्बन्धका समस्याका लागि आउँछन्। मद्दत माग्नु कमजोरी होइन, साहस हो।
भ्रम“Therapy भनेको कुरा गर्ने मात्र हो।”
सत्य हेर्न थिच्नुहोस्CBT को निश्चित ढाँचा हुन्छ, र तपाईं घर लैजाने सीपहरू सिक्नुहुन्छ। 250 भन्दा बढी review हेरेको 2012 को review ले धेरै समस्यामा राम्रो नतिजा पायो।
भ्रम“यो त positive thinking मात्र हो।”
सत्य हेर्न थिच्नुहोस्हामी मीठा होइन, साँचो विचार खोज्छौं। विचार तपाईंलाई साँचो लागेन भने, त्यसले मद्दत गर्दैन।
भ्रम“यसले मेरो विगतलाई बेवास्ता गर्छ।”
सत्य हेर्न थिच्नुहोस्तपाईंको विगतले केही विचारले किन यति धेरै चोट दिन्छन् भनेर बुझाउँछ। त्यसैले पहिलो session मा विगत र परिवारबारे सोधिन्छ।
भ्रम“यसमा वर्षौं लाग्छ।”
सत्य हेर्न थिच्नुहोस्प्रायः लाग्दैन। 2020 को review अनुसार धेरैजना केही हप्तादेखि केही महिनामै निको हुन्छन्।
भ्रम“गाह्रो भइरहेछ भने therapy ले काम गरिरहेको छैन।”
सत्य हेर्न थिच्नुहोस्गाह्रो session हुनु सामान्य हो। प्रायः यसको अर्थ हामी कुनै महत्त्वपूर्ण कुरामा पुगेका छौं।
भ्रम“मलाई judge गरिन्छ, वा के गर्ने भनेर अह्राइन्छ।”
सत्य हेर्न थिच्नुहोस्केमा काम गर्ने र कति परिवर्तन गर्ने, तपाईं निर्णय गर्नुहुन्छ। नक्सा मसँग हुन्छ, डुंगा तपाईं चलाउनुहुन्छ।
भ्रम“Therapy सकिएपछि समस्या फेरि फर्किन्छ।”
सत्य हेर्न थिच्नुहोस्त्यस्तो जरुरी छैन। 2005 को अध्ययन अनुसार CBT को फाइदा प्रायः टिकिरहन्छ। तपाईं आफ्नै छाता लिएर जानुहुन्छ।
उल्लेख गरिएका अध्ययनहरू (studies)
- Lambert MJ, et al. Collecting and delivering progress feedback. Psychotherapy, 2018. PubMed
- Elliott R, et al. Therapist empathy and client outcome. Psychotherapy, 2018. PubMed
- Burns DD, Nolen-Hoeksema S. Therapeutic empathy and recovery from depression. J Consult Clin Psychol, 1992. PubMed
- Burns DD, Nolen-Hoeksema S. Homework compliance and the effectiveness of CBT. J Consult Clin Psychol, 1991. PubMed
- Kazantzis N, et al. Homework compliance and outcome in CBT. Behavior Therapy, 2016. PubMed
- Tang TZ, DeRubeis RJ. Sudden gains in cognitive therapy of depression. J Consult Clin Psychol, 1999. PubMed
- Hollon SD, et al. Prevention of relapse after cognitive therapy. Arch Gen Psychiatry, 2005. PubMed
- Robinson L, et al. The dose-response effect in routine psychological therapies. Psychotherapy Research, 2020. PubMed
- Fernandez E, et al. Live psychotherapy by video versus in-person. Clin Psychol Psychother, 2021. PubMed
- Cuijpers P, et al. Adding psychotherapy to antidepressant medication. World Psychiatry, 2014. PubMed
- Hall GCN, et al. Cultural adaptations of psychological interventions. Behavior Therapy, 2016. PubMed
- Hofmann SG, et al. The efficacy of CBT: a review of meta-analyses. Cognit Ther Res, 2012. PubMed